{"id":28400,"date":"2026-07-28T12:31:17","date_gmt":"2026-07-28T11:31:17","guid":{"rendered":"https:\/\/lwid.dk\/?p=28400"},"modified":"2026-08-07T09:24:49","modified_gmt":"2026-08-07T08:24:49","slug":"gronland-zaman-cizelgesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/gronland-zaman-cizelgesi\/","title":{"rendered":"Gr\u00f6nland&#8217;\u0131n Zaman \u00c7izelgesi"},"content":{"rendered":"<p>Danimarka&#8217;n\u0131n Gr\u00f6nland&#8217;a &#8220;sahip olma&#8221; hik\u00e2yesi asl\u0131nda tek hamlede olmu\u015f bir fetih de\u011fil; Viking yerle\u015fimi, Norve\u00e7-Danimarka miras\u0131, misyonerlik, koloni y\u00f6netimi ve modern \u00f6zerklik zinciriyle geli\u015fmi\u015f uzun bir s\u00fcre\u00e7tir. Yani Danimarka Gr\u00f6nland&#8217;\u0131 bir sabah uyan\u0131p &#8220;buras\u0131 da bizim olsun&#8221; diye alm\u0131yor; tarih biraz daha buzlu, biraz daha karma\u015f\u0131k. Kutup diplomasisi, dondurucudan \u00e7\u0131km\u0131\u015f imparatorluk gibi.<\/p>\n<p>1. \u0130lk sahipler: Inuit halklar\u0131 Gr\u00f6nland&#8217;\u0131n Avrupa&#8217;dan \u00f6nceki as\u0131l sahipleri, Kuzey Amerika \u00fczerinden adaya gelen Arktik halklard\u0131. Farkl\u0131 g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131 M\u00d6 2500&#8217;lerden itibaren Gr\u00f6nland&#8217;a ula\u015ft\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc Gr\u00f6nland halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131, yakla\u015f\u0131k 1100&#8217;lerden itibaren adaya gelen Thule\/Inuit k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn devam\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>2. Vikingler geliyor: Norve\u00e7 ba\u011flant\u0131s\u0131 Avrupal\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan hik\u00e2ye 10. y\u00fczy\u0131lda ba\u015flar. K\u0131z\u0131l Erik, yakla\u015f\u0131k 982&#8217;de Gr\u00f6nland&#8217;a ula\u015ft\u0131; ard\u0131ndan Norve\u00e7li-\u0130skandinav yerle\u015fimciler adan\u0131n g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda koloniler kurdu. Bu yerle\u015fimler Orta \u00c7a\u011f boyunca Norve\u00e7 d\u00fcnyas\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131yd\u0131. Hatta Hristiyanl\u0131k da bu d\u00f6nemde adaya ta\u015f\u0131nd\u0131. Ama bu Viking yerle\u015fimleri kal\u0131c\u0131 olmad\u0131. 15. y\u00fczy\u0131la gelindi\u011finde Norse\/\u0130skandinav yerle\u015fimleri ortadan kayboldu. Sebepler aras\u0131nda iklimin sertle\u015fmesi, ticaret ba\u011flar\u0131n\u0131n zay\u0131flamas\u0131, ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar ve Inuitlerle temaslar say\u0131l\u0131r. K\u0131sacas\u0131 Gr\u00f6nland, &#8220;burada ya\u015famak karakter ister&#8221; diyen bir co\u011frafya.<\/p>\n<p>3. Danimarka-Norve\u00e7 Krall\u0131\u011f\u0131 devreye giriyor Orta \u00c7a\u011f&#8217;da Gr\u00f6nland, Norve\u00e7 krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n etki alan\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Daha sonra Norve\u00e7, Danimarka ile birle\u015fik krall\u0131k yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde yer al\u0131nca Gr\u00f6nland \u00fczerindeki tarih\u00ee hak iddias\u0131 da Danimarka-Norve\u00e7 Krall\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7mi\u015f oldu. Ancak uzun s\u00fcre Avrupa ile Gr\u00f6nland aras\u0131ndaki ba\u011f zay\u0131ft\u0131. Danimarka&#8217;n\u0131n fiil\u00ee d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc 18. y\u00fczy\u0131lda ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n<p>4. 1721: Hans Egede ve Danimarka&#8217;n\u0131n yeniden geli\u015fi Danimarka-Gr\u00f6nland ili\u015fkisinde kritik tarih 1721&#8217;dir. Danimarka-Norve\u00e7 Krall\u0131\u011f\u0131 ad\u0131na hareket eden misyoner Hans Egede, Gr\u00f6nland&#8217;a gitti. Amac\u0131 eski Norve\u00e7li Hristiyan yerle\u015fimcileri bulmak ve misyonerlik yapmakt\u0131. Fakat Viking kolonileri \u00e7oktan yok olmu\u015ftu; kar\u015f\u0131s\u0131nda Inuit halklar\u0131 vard\u0131. Bu tarihten itibaren Danimarka&#8217;n\u0131n Gr\u00f6nland \u00fczerindeki fiil\u00ee varl\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lenmeye ba\u015flad\u0131. Britannica da Danimarka-Gr\u00f6nland ili\u015fkisinin 1721&#8217;e dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir.<\/p>\n<p>5. 1814: Norve\u00e7 ayr\u0131l\u0131yor, Gr\u00f6nland Danimarka&#8217;da kal\u0131yor Napolyon Sava\u015flar\u0131 sonras\u0131nda 1814 Kiel Antla\u015fmas\u0131 ile Danimarka ve Norve\u00e7 ayr\u0131ld\u0131. Norve\u00e7 \u0130sve\u00e7&#8217;e ba\u011flan\u0131rken, Gr\u00f6nland, \u0130zlanda ve Faroe Adalar\u0131 gibi eski deniza\u015f\u0131r\u0131 topraklar Danimarka&#8217;da kald\u0131. Bu nokta \u00e7ok \u00f6nemli: Gr\u00f6nland, Norve\u00e7 k\u00f6kenli tarih\u00ee ba\u011fa ra\u011fmen Danimarka&#8217;n\u0131n elinde kald\u0131. Yani &#8220;Vikinglerden miras kald\u0131, Danimarka tapuya \u00e7evirdi&#8221; diyebiliriz.<\/p>\n<p>6. Koloni d\u00f6nemi ve 19. y\u00fczy\u0131llarda Gr\u00f6nland, Danimarka&#8217;n\u0131n kolonisi olarak y\u00f6netildi. Ticaret, misyonerlik ve idare b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Danimarka kontrol\u00fcndeydi. Ada d\u0131\u015f d\u00fcnyaya s\u0131n\u0131rl\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131; Danimarka uzun s\u00fcre Gr\u00f6nland&#8217;\u0131 hem stratejik hem de ekonomik olarak s\u0131k\u0131 denetim alt\u0131nda tuttu.<\/p>\n<p>7. 1953: Koloniden Danimarka Krall\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n par\u00e7as\u0131na 1953&#8217;te Gr\u00f6nland&#8217;\u0131n koloni stat\u00fcs\u00fc kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve ada resmen Danimarka Krall\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 h\u00e2line getirildi. B\u00f6ylece Gr\u00f6nland, klasik anlamda &#8220;koloni&#8221; olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p Danimarka devlet yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde yer alan bir b\u00f6lgeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bu, k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde e\u015fitlik gibi g\u00f6r\u00fcnse de Gr\u00f6nland halk\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan mesele bitmedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00fclt\u00fcrel, ekonomik ve siyasi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k h\u00e2l\u00e2 devam ediyordu.<\/p>\n<p>8. 1979: \u0130\u00e7 \u00f6zerklik 1979&#8217;da Gr\u00f6nland&#8217;a home rule, yani i\u00e7 \u00f6zerklik verildi. Bu d\u00fczenlemeyle Gr\u00f6nland kendi i\u00e7 i\u015flerinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 y\u00f6netmeye ba\u015flad\u0131. E\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, yerel y\u00f6netim, k\u00fclt\u00fcr ve ekonomi gibi alanlarda Gr\u00f6nland y\u00f6netiminin yetkileri artt\u0131; Danimarka ise d\u0131\u015f politika, savunma ve anayasal konularda yetkisini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>9. 2009: Daha geni\u015f \u00f6z y\u00f6netim 2009&#8217;da Gr\u00f6nland&#8217;\u0131n \u00f6z y\u00f6netimi daha da geni\u015fletildi. 2008 referandumundan sonra y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren d\u00fczenlemeyle Gr\u00f6nland halk\u0131 ayr\u0131 bir halk olarak tan\u0131nd\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa giden hukuki kap\u0131 daha belirgin h\u00e2le geldi. Ayr\u0131ca do\u011fal kaynaklar \u00fczerindeki yetkiler de Gr\u00f6nland a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha \u00f6nemli h\u00e2le geldi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-28403\" src=\"https:\/\/lwid.dk\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/map-300x192.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"192\" srcset=\"https:\/\/lwid.dk\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/map-300x192.jpg 300w, https:\/\/lwid.dk\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/map-768x491.jpg 768w, https:\/\/lwid.dk\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/map-150x96.jpg 150w, https:\/\/lwid.dk\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/map-696x445.jpg 696w, https:\/\/lwid.dk\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/map.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>Bug\u00fcnk\u00fc durum Bug\u00fcn Gr\u00f6nland, Danimarka Krall\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde kendi kendini y\u00f6neten \u00f6zerk bir b\u00f6lgedir. \u0130\u00e7 i\u015flerinde geni\u015f yetkilere sahiptir; fakat savunma ve d\u0131\u015f politika b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Danimarka&#8217;n\u0131n kontrol\u00fcndedir.<\/p>\n<pre class=\"ndfHFb-c4YZDc-fmcmS-DARUcf\">\r\n\u00d6zetle tarih\u00ee seyir \u015f\u00f6yle:\r\n\r\nTarih\tGeli\u015fme\r\nM\u00d6 2500'lerden itibaren\tArktik halklar\u0131n ve Inuit atalar\u0131n\u0131n adaya g\u00f6\u00e7leri\r\n982 civar\u0131\tK\u0131z\u0131l Erik ve Norve\u00e7li Vikinglerin geli\u015fi\r\n15. y\u00fczy\u0131l\tNorse\/Viking yerle\u015fimlerinin sona ermesi\r\n1721\tHans Egede ile Danimarka-Norve\u00e7'in adaya yeniden geli\u015fi\r\n1814\tNorve\u00e7 ayr\u0131ld\u0131; Gr\u00f6nland Danimarka'da kald\u0131\r\n1953\tGr\u00f6nland koloni olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p Danimarka Krall\u0131\u011f\u0131'na dahil edildi\r\n1979\t\u0130\u00e7 \u00f6zerklik verildi\r\n2009\tDaha geni\u015f \u00f6z y\u00f6netim ve kendi kaderini tayin hakk\u0131 g\u00fc\u00e7lendi\r\nGr\u00f6nland \u00f6nce Inuit yurduydu, sonra Norve\u00e7li Vikinglerin tarih sahnesine girdi\u011fi bir ada oldu; Danimarka ise Gr\u00f6nland \u00fczerindeki egemenli\u011fini Norve\u00e7-Danimarka miras\u0131, 1721'deki yeniden temas, 1814 sonras\u0131 diplomatik d\u00fczen ve modern anayasal s\u00fcre\u00e7lerle peki\u015ftirdi. Bug\u00fcn ise Gr\u00f6nland  Danimarka Krall\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde geni\u015f \u00f6zerkli\u011fe sahip bir konumda.<\/pre>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Danimarka&#8217;n\u0131n Gr\u00f6nland&#8217;a &#8220;sahip olma&#8221; hik\u00e2yesi asl\u0131nda tek hamlede olmu\u015f bir fetih de\u011fil; Viking yerle\u015fimi, Norve\u00e7-Danimarka miras\u0131, misyonerlik, koloni y\u00f6netimi ve modern \u00f6zerklik zinciriyle geli\u015fmi\u015f uzun bir s\u00fcre\u00e7tir. Yani Danimarka Gr\u00f6nland&#8217;\u0131 bir sabah uyan\u0131p &#8220;buras\u0131 da bizim olsun&#8221; diye alm\u0131yor; tarih biraz daha buzlu, biraz daha karma\u015f\u0131k. Kutup diplomasisi, dondurucudan \u00e7\u0131km\u0131\u015f imparatorluk gibi. 1. \u0130lk sahipler: [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":110,"featured_media":28401,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false,"_members_access_role":[],"_members_access_error":""},"categories":[887],"tags":[],"class_list":["post-28400","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-siyaset"],"acf":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/lwid.dk\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/greenland.webp","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/110"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28400"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28425,"href":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28400\/revisions\/28425"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28401"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lwid.dk\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}