Danimarka’da yaşayan uluslararası topluluğun cevaplamaya çalıştığı zor bir konu, “Danimarkalı olmayanlar ne oluyor?” sorusu olsa gerek. CPH Post’ta yakın zamanda çıkan bir yazı (Samantha Siedow), Danimarka için “uluslararası”, “ekspat”, “göçmen”, “yabancı” gibi kavramları ele almıştı. Fakat Danimarka’ya yerleşmiş kendi yurttaşlarımız dışında da bu soruyla çok daha uzun süredir boğuşan bir topluluktan aslında ders çıkarabiliriz: Grönlandlılar.
Toplumda yansıtılanın aksine Grönland halkı sırf Kuzey Atlantikteki anavatanlarında yaşamıyor. Doğrusu Grönlandlı topluluğu Grönland ve Danimarka şeklinde iki ülke arasında bölünmüştür; Avrupa’nın sömürgesizleşme politikalarından alışılagelmiş bir tablodur bu. Madem gelin de Grönlandlıları biraz daha yakından tanıyalım.
Grönlandlı Kimliği ve Tarihsel Arka Plan
Grönland’ın yerli halkı İnuk/İnuit (Danca dahil bazı kaynaklarda Eskimo) kökenlidir. Nasıl Norveç, Danimarka ve İsveç farklı milletleri ama ortak bir Nordik kültürü temsil ediyorsa, aynı şekilde Grönland’ın yerli halkı Kanada ve Amerika’daki çeşitli İnuit halklar ile akraba sayılabilir. Grönland’daki en kalabalık İnuit topluluğu Kalaallit, yahut Batı Grönlandlılardır. Grönlandca dediğimiz dil Kalaallit şivesi, yahut Kalaallisut’tur.
18. yüzyıldan itibaren Danimarka’nın sömürge idaresi altına giren adaya özellikle Norveç, İzlanda ve Danimarka’dan birçok tüccar akın etti. Bu Avrupalı yerleşimciler ilk başta yerel İnuit halk ile ticaret yapmayı ve onlara Hıristiyanlığı yayma niyetiyle yola çıkmıştı. Ancak ilerleyen süreçte İnuit ve Avrupalıları ayırmak için sosyal hayatta ayrımcılık politikasına gidildi ve iki taraf arasında örneğin evlilikler yasaklandı. Ne yazık ki zamanla İnuit halk, Danimarkalılaştırma ve asimilasyon politikalarına maruz bırakıldı. Bu süreçte yerli halkın egemenliği ve kültürel değerleri zedelendi. Hatta Danimarka asimilasyon yönünde 1970’li yıllara kadar İnuit kadınlara yönelik sistematik doğum kontrolü gibi çok ağır uygulamalara başvurdu.
Günümüzde Grönlandlı ifadesi coğrafi bir kimliktir ve bir yandan İnuit halkı kapsarken aynı zamanda Grönland’da doğmuş Nordik ve karışık soylu kimseleri de içerir. Grönland ve Danimarka halen birçok önemli soruyla boğuşuyor, ancak Grönlandlılar tanınmak için çok ciddi bir mücadele verdiler ve bunu kısmen de olsa başardılar. Grönland önce 1979‘da ve sonra 2008’de kademe kademe özerklik kazandı. Grönland ve Danimarka bugün halen birçok ortak kurum ve bağa sahip, ancak Grönland gittikçe ulusal egemenliğe doğru ilerliyor. Bu ortak kurumlar, Grönlandlıları eğitim veya iş için Danimarka’ya çekmeye devam ederek Grönland ve Danimarka arasında oluşmuş diasporayı canlı tutuyor.
Danimarka’daki Nüfus ve Danimarka’ya Göç Nedenleri
Günümüzde Grönlandlılar, Danimarka toplumunun görünmez ama önemli bir parçasıdır.
Güncel verilere göre, Grönland’da doğup Danimarka’da yaşayan 17.079 (Statsbank Greenland, 2023) kişi var. Buna nispeten, Grönland’ın kendi nüfusu 56.542 kişi (Statsbank Greenland, 2025) yaşıyor. Başka bir deyişle, her 4 Grönlandlıdan biri aslında Danimarka’da yaşıyor!
Danimarka’daki en büyük Grönlandlı toplulukları Kopenhag ve Aalborg etrafında yaşıyor. Kopenhag merkezde 2206, Aalborg merkezde ise 1576 Grönlandlı yaşıyor. Şaşırmamak lazım ki Grönland başkenti Nuuk’a direk uçuş bulunan iki havalimanı da Kopenhag ve Aalborg havalimanlarıdır. Ardından Aarhus (1116), Odense (712) ve Esbjerg (608) gibi büyükşehir belediyeleri en fazla Grönlandlıya ev sahipliği yapıyor. Dikkat çekici bir nokta, Danimarka’daki toplam Grönlandlı nüfusu (17.079), Grönland’ın ikinci en büyük belediyesi Avannaata’nın nüfusundan (10.989) daha fazladır.
Grönlandlıların Danimarka’ya taşınma nedenlerinin başında eğitim, iş imkanları ve Grönland’da bulunmayan özel hizmetlere erişim geliyor. Denizcilik Grönlandlılar için geleneksel bir meslek olduğu için, topluluğun özellikle Danimarka’nın büyük liman kentlerinde yerleştiğine şaşırmamak gerek. Bunun yanında yüksek öğretim okumak isteyen Grönlandlılar için Danimarka’ya göç şarttı, Grönland kendi üniversitesine ancak 1987’de kavuştu. Bu yüzden de Grönlandlı akademisyenler özellikle Kopenhag etrafında yoğunlaşmıştır ve mütevazı ancak dirayetli Grönland ve Arktik Araştırmaları eğitim programı Kopenhag Üniversitesi’nde verilir.
Sosyal ve Kültürel Hayat
Danimarka’daki Grönlandlılar, dayanışma ve kimliklerini korumak adına çeşitli dernekler kurmuşlardır.
• Sumut (Grönland Evleri, Det Grønlandske Hus): Kopenhag ve diğer büyükşehirlerde bulunan bu kültür evleri; sosyal yardım, etkinlikler, eğitim danışmanlığı ve hukuk desteği sunarak adeta Danimarka ile Grönland arasında birer “kültürel köprü” vazifesi görür.
• Grönlandlı Dernekleri: Futbol kulüplerinden (F.C. Nanoq), Grönlandca dil okullarına (KALI) ve öğrenci organizasyonlarına (AVALAK) kadar geniş bir ağ mevcuttur.
Zorluklar ve Gelecek
Tıpkı Danimarka’daki diğer uluslararası topluluklar gibi, Grönlandlılar da zaman zaman ayrımcılık ve dışlanmaya maruz kalabiliyo. Danimarka İnsan Hakları Enstitüsü tarafından yapılan bir araştırma, Danimarka’daki Grönlandlı öğrencilerin %80’inin önyargılara maruz kaldığını göstermektedir.
Bir diğer mesele günümüzde de devam eden çok ciddi fırsat eşitsizliğidir. Danimarka dünyanın en mutlu ülkeleri arasındayken, Grönland halkı depresyon ve yüksek intihar oranlarından muzdarip. Bu konu daha 15 yıl önce, Borgen televizyon dizisinde Danimarka toplumunun yüzleşmesi gereken çok ciddi bir çelişki olarak işlenmişti.
Danimarka’da yaşayan Grönlandlılar da hemen mutluluğa kavuşmuyor. Özellikle son yıllarda sosyal hizmetlerin gittikçe fazla İnuit anneden çocuklarını psikolojik dengesizlik vb. sebepler altında alması sistematik bir problem olarak ortaya çıktı. Bu ebeveyn uygunluğu testlerine maruz bırakılan İnuit anneler, aynı testi alan Danimarkalı annelere göre 6 kat daha sık çocuklarını evlatlık olarak vermeye mecbur bırakılıyordu. Geçtiğimiz Mayıs ayında Danimarka’da Geçen Hafta olarak Danimarka meclis sarayı Christiansborg dışındaki protestoları işlemiştik. Tepkiler sonucunda ebeveynlik uygunluğu testleri kaldırılmış olsa bile, annelerden haksız yere alınan çocukları onlara geri ulaştırmak için yasal süreç devam ediyor.
Grönland, 2008’deki Özerklik Yasasıyla geniş haklar kazanmış olsa da buna rağmen Danimarka Krallığı’ndan tam bağımsızlık tartışmaları devam ediyor. Bağımsızlığın gerçekleştiği ihtimalde bile, iki halk arasındaki bağların, ortak tarihin ve bu göç ağının devam edeceği kesindir.
Her şeye rağmen, Danimarka’daki Grönlandlılar, bir yandan kendi anavatanlarının bağımsızlık mücadelesini verirken, diğer bir yandan Danimarka’nın büyük şehirlerinde hayatın her alanında varlık gösteren, köklü bir diaspora topluluğudur. Belki de uluslarası topluluğun Grönlandlılardan alabileceği önemli bir ders meselenin “Kim Danimarkalı ya da Danimarkalı değil?” sorgusundan ziyade, meselenin “Danimarkalı olmak sadece Nordiklere mi hastır?” şeklinde de olabileceğidir.
Grönland diasporasına dair daha fazla bilgi almak için ayrıca İngilizce blogum Memex’te yayınladığım Greenlandic Diaspora yazıma bakabilirsiniz.
